دانلود پایان نامه درمورد زیبایی شناختی، فرهنگ و تمدن، فرهنگ ایرانی

دانلود پایان نامه

عرف میشمارد مظهر
فرهنگ آن جامعه است. در حقیقت یکی از راههای بررسی فرهنگ نظر کردن به عامترین انتخابهای جامعه
است. روایی انتخابهاست که در هر فرهنگ اماکن و بناها را از اماکن و بناهای فرهنگهای دیگر متمایز
میکند (راپاپورت، 387 1). شکل 2-6: حیاط اندرونی خانه طباطبائی ها در کاشان
بنابراین معماری پدیدهای فرهنگی و به این اعتبار پدیده بومی است. علیرغم آنکه معماری و شهر محصول
تاثیرگذاری عوامل متعددی نظیر اقلیم، جغرافیا، اقتصاد، ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی و … هستند، اما در
میان عوامل یاد شده “فرهنگ” در تعامل با ویژگیهای محیطی، نقشی تعیینکننده در نحوه شکلگیری
محیطهای انسانساخت ایفا مینماید.
1 5 شکل 2-7: حیاط اندرونی خانه ایرانی
معماری و شهر به عنوان محیطهایی انسانساخت، به واسطه انسانهای پدیدآورنده آنها در ارتباط مستقیم با
الگوهای فرهنگی اجتماع انسانی بستر تکوین خود قرار گرفته و ریشههای خود را در فرهنگ مردمان آن
سرزمین محکم نمودهاند. به تاثیر باورهای فرهنگی بر معماری و شهر در مرتبه معنوی آن، آنجا که شهر در
باور انسان ایرانی مکانی میشود امن و مقدس در برابر جهان آشفته و ناامن خارج از آن و آنجا که معماری
تبلوری میشود از الگوهای مثالی موجود در ذهن انسان برای ایجاد نظمی مبتنی بر ایدههای ذهنی معنوی و
مقدس، تا این جهان را بر گونه مثالی از جهان کامل معنوی شکل دهد، نیز اشاراتی شد. شکل 2-8: خانه ای در یزد
بنابراین آنچه به عنوان معماری یک سرزمین خوانده میشود، در حقیقت چیزی نیست جز تجلی تعامل
الگوهای فرهنگی مردمان یک بوم با مختصات محیط طبیعی، در قامت عناصر مصنوع با هدف به سامان
نمودن جریان زندگی فردی و جمعی انسانها در مراتب گوناگون مادی و معنوی. معماری بیان مصنوع و
مادی ساختارها و الگوهای ذهنی انسانها در نحوه به سامان نمودن و نظم دادن به جریان زندگی، در انطباق
با شیوه زندگی، طبیعت، جغرافیا و… است. اما الگوهای فرهنگی و ساختارهای ذهنی، نه تنها در نحوه تلقی
1 6
انسانها از چیستی و مفهوم شهر و معماری (آنگونه که در مطلب پیشین به آن اشاره شد)، بلکه در صورت
شهر و معماری نیز قابل بازیابی و مشاهده است (ثلاثی، 387 1).
2- 1-4- الگوهای فرهنگی و نمودهای معماری
خانه فضایی است مرتبط که آدمی از دیرباز به طور روزمره از آن تاثیر گرفته و برآن تاثیر می گذارد و خانه
اولین فضایی است که آدمی احساس تعلق فضایی را درآن تجربه می کند احداث یک خانه پدیده ای
فرهنگی محسوب شده و شکل و سازمان فضایی آن به شدت تحت تاثیر فرهنگی است که به آن تعلق دارد
از طرفی دیگر با بررسی آموزشهای دینی و اسلامی در ارتباط با ویژگیهای خانه مطلوب با مقولاتی مانند
توصیه به داشتن حریم خانه پرهیز از اشراف متقابل نور درخانه پرهیز از بیهودگی ایجاد آرامش امنیت
سکون و .. مواجه می شویم لذا با توجه به فرهنگ غنی ایران زمین و همچنین براساس موارد مطرح شده
درمسکن مطلوب دراسلام نیاز به شناخت و بیان عناصر و ویژگیهای موجود درطراحی مسکن ایرانی
براساس فرهنگ ایرانی و مباحث مطرح شده دردین و شریعت احساس می شود (خجسته قمری، 390 1).
مردم واری از خصوصیات معماری اسلامی است که ریشه ای باستانی دارد، معماری برای مردم و توجه
به مخاطب برای طراحی ساختمان به عنوان اصلی مهم در ذهن معمار ایرانی به ساخت و ایجاد بسیاری
از طرحهای زیبا و ماندگار منجر شد . تناسبات و مقیاس انسانی در شهرسازی و معماری نقش مهمی
ایفا می کردند و در کنار عنایت به این مسائل توجه به بهره گیری از مصالح بوم آورد و هماهنگی با
طبیعت اطراف نیز به زیبایی بناها و شهرها افزودند بدین گونه فضاهایی ایجاد گشتند که در شان انسانی
که از آن بهره می گرفت بودند ، تناسبات طلایی ایرانی ، ابعاد و اندازه ی فضاها را تنظیم و به بهترین
وجه ممکن نمایان می ساختند (قصری و خسروی، 382 1).
2- 1-5- ارتباط بین الگوهای فرهنگی و معماری
بی شک معماری و شهرسازی به عنوان یکی از پیچیده ترین و در عین حال ملموسترین و ضروری ترین
علوم انسانی از دیرباز مورد عنایت و توجه متخصصین و طراحان در سراسر گیتی بوده است.
همواره تحولات ایجاد شده در فرهنگ های انسانی و دگرگونیهای جامعه بارزترین و مهمترین جلوه های
خود در سیمای شهرها و بناهای شهری نمایان خواهند ساخت بنابراین نمی توان معماری را به عنوان
علمی مجزا بررسی کرد و مورد تجزیه و تحلیل قرار دارد (قصری و خسروی، 382 1).
با توجه به تاثیر مستقیم فرهنگ در معماری، طبیعی است که تغییرات فرهنگ باعث دگرگونی در مبانی و
مفاهیم موثر در پیدایش معماری میشود و در نتیجه آن، اندیشههای متفاوت معماری به وجود می آید که
1 7
تعیین کننده شیوههای تعامل بین مفاهیم نظری و فرهنگی به طور عام و مفاهیم نظری و فضای معماری به
طور خاص میشود.
مذهب، سیاست و اقتصاد نیز در دگرگونی سیمای شهرها و بناهای شهری نقش مهمی داشتند، هرگز
درکشورهایی که از پیشینه فرهنگی غنی و قدرت سیاسی و اقتصادی بالایی برخوردار نبودند بنای مهمی به
یادگار نمانده است، هر زمانی که خورشید امپراطوری بزرگی غروب میکرد به سرعت معماری آن دیار و
اقلیم نیز به زوال نزدیک میگشت و با قوام دوباره حکومت، شهرسازی و معماری هم جان دوباره ای
میگرفت (قصری و خسروی، 382 1).
درکشورهایی مانند ایران که مرتب مورد آماج حملات قومها و امپراطوریهای مختلف دنیا بودند ما
تاثیرات این ن
بردها را در چهره ی بناهای دوره های مختلف معماری مشاهده می نمائیم، گویی نمی توان
بدون شناسایی و اطلاع یافتن از این دگرگونیها ، دلیلی مناسب برای تغییرات سیمای ساختمانها در
ادوار گذشته کشورمان یافت.
مذهب و آئینهای کهن ، نیز دستاویز و پایه ای سمبلیک برای بسیاری از تحولات معماری و شهرسازی
جهان بوده است. تاثیرات آئینهای کهن ایرانی را در پیدا یش بناها می توان با قرنهای اخیر ردیابی و
دنبال نمود کیش مهرپرستی، زرتشت، اسلام … هر کدام به نوبه خود تحولاتی در معماری ایران ایجاد
کرده اند (قصری و خسروی، 382 1). شکل 2-9: آتشکده در یزد
1 8 شکل 2- 0 1: مسجد کبود تبریز شکل 2- 1 1: تاریخانه دامغان
شاید به ندرت بتوان هنری یافت که به اندازه معماری با زندگی مردم پیوند داشته باشد. عوامل و پدیدههای
مختلفی وجود دارند که در شکل دهی فضاهای معماری نقش دارد. فرهنگ یکی از عوامل مهم در چگونگی
شکل گیری فضاهای معماری به شمار می آید. گاهی برخی فرهنگ را حتی مهمتر از اقلیم و عامل درجه
اول برمی شمارند.
1 9
فرهنگ را در یک تعریف بسیار کلی می توان مجموعه ای از اعتقادات، باورها، سنت ها و الگوهای رفتاری
و نیز دانش، اطلاعات و ادبیات مکتوب و شفاهی یک جامعه است. هر جامعه ای دارای فرهنگ خاص خود
است که شالوده معماری آن جامعه را پایه گذاری می کند و معماری آن جامعه تصویرعینی آن فرهنگ می
باشد. در حقیقت معماری وسیله واقعی سنجش فرهنگ یک ملت بوده و هست. فرهنگ هر جامعه
پاسخگوی چگونگی شکل گیری فضاهاست.
حضور فرهنگ در فضاهای معماری و شهری از راه های گوناگون صورت می گیرد که برای نمونه می توان
به حضور آن به شکل عناصر، نقش ها، تزئینات، ترکیب های حجمی یا ترکیب هایی خاص در پلان اشاره
کرد. هر بنایی به عنوان جزئی از فرهنگ معماری وظیفه عینیت بخشیدن یک اندیشه ذهنی را از طریق فرم
ظاهری خود را دارد که نمودی است برای سنجش فرهنگ. البته نقش فرهنگ در شکل گیری تمام فضاهای
معماری یکسان نبوده بلکه در سازمان یابی فضاهای فرهنگی، آیینی و عمومی بیشتر بوده است.
تجلی فرهنگ در فضا، نشانه هایی دارای معنا و محتوایی خاص است. این نشانهها گاه تک معنایی و گاه
چند معنایی است و همچنین می تواند صریح و آشکارباشد یا تلویحی و نیمه آشکار. البته نشانه های آشکار
قابل مشاهده و درک برای افراد غیر حرفهای و عمومی باشد مانند گنبد، منار و ایوان و … مجموعه از
نشانهها نمایانگر هویت یک فضاست که وجه مشخصه یک فضا از لحاظ زمینههای فرهنگی و کارکردی و
سرزمین است. فضا به معنای عام، واقعیتی است دارای ویژگیهای هویتی مشخص و معین. نتیجه
برداشتهای آدمی از فضا از تجربههای ذهنی، شخصی، فرهنگی و اجتماعی او تاثیرپذیر است. لذا یک
فضای معماری در مفهوم کلی نشان دهنده خصوصیات اصلی فرهنگی و سرزمینی آن است. نوع و کارکرد
بنا نیز موثر است. در بعضی بناهای فرهنگی و آیینی غالباً به صورت صریح یا تلویحی هویت و سنت
بازتاب می یابد در حالی که در برخی دیگر این امر نادیده گرفته می شود. سرزمین ما در تاریخ چند هزار
ساله خود شاهد تحولاتی در عناصر معماری چون حیاط مرکزی، گنبد و قوس و الگوهای طراحی مانند
طرح چهار ایوانی متناسب با گذر زمان بوده است.
عوامل متعددی بر آثار هنری و فضاهای معماری تاثیر می گذارند که زیر مجموعه فرهنگ هستند. این تاثیر
گاهی روشن و گاهی ظریف و غیر آشکار است. مانند تاثیر نقش صلیب در طراحی کلیساهای تاریخی به
صورت آشکار و سلسله مراتب بین انواع فضاها از جمله عناصر فضای ورودی مسجد جامع ایرانی و مفهوم
و محتوای فرهنگی آن که در مرحله نخست از دید مشاهده کننده پنهان میماند.
20 شکل 2-2 1: کلیسای صلیب مقدس در تهران، ونک شکل 2-3 1: تصویر سه بعدی مسجد جامع کبیر یزد
برخی از خصیصههای فرهنگ در صورت فضای معماری یکسان اثر نمیگذارند، برخی به سادگی و برخی
به دشواری قابل شناسایی هستند. یکی از جلوههای فرهنگ در هنرها را میتوان به صورت اهمیت یافتن
برخی اعداد و اشکال دانست (دیبا، 378 1).
21
سیال بودن جریان فرهنگهای انسانی سبب شده است که در طول تاریخ همواره به حیات خود در
راستاهای متعدد فرهنگی و سنتی ادامه دهند. در ایران حتی با تحول عظیمی که با ظهور اسلام به وجود
آمد بسیاری از آئینها، هنرها و رسوم سنتی زرتشت که با دین اسلام همراستا بودند با اندک تغییراتی
مورد استفاده قرار گرفتند. فرهنگ غنی ما بهترین جلوه های خود را در معماری ادوار مختلف آشکار
ساخته است. حتی تحولات عظیمی که در نتیجه تغییر آئینها و سنن پدید می آمد گسستی در پیشرفت
مداوم فرهنگ و تمدن ایران ایجاد نکرده است (قصری و خسروی، 382 1).
2- 1-5- 1- اهمیت مفهوم شکل و فرم در معماری
شکل معماری به دو دلیل میتواند بسیار مهم تلقی شود، اول آنکه هر تصور و تخیلی درباره معماری
نمیتواند بی استناد به شکل تحقق پذیرد، دوم اینکه شکل ظاهری یا قابل رویت هر چیز، مهمترین و
بی واسطه ترین برداشتی است که از فضای ساخته شده میتوان داشت. شکل می تواند کلید راه یابی به
فرهنگی باشد که از طریق فضای ساخته شده متظاهر می شود.
پدیدههای معماری نه تنها در متن و زمینههای فرهنگی خودشان، بلکه به زمینههای تاریخی نیز تعمیم پیدا
میکنند، بر این اساس اشکال معماری در هر دوره سبک مربوط به آن زمان را به وجود میآورند و فرمها
برخاسته از مفاهیم محتوایی آن دوره می باشند. به بیان دیگر سبک فرم، شیوه تعامل بین مبانی
نظری و
محتوایی طرح وفضای معماری میباشد.
فرم معماری به عنوان بستری برای انتقال پیامهای فرهنگی مطرح است، در گذشته وقتی معماریای ساخته
میشد، فرهنگ خود را به همراه می آورد، بنابراین بخشی از فرهنگ در معماری گذشته نهفته است. امروزه
هم نمی توان فرهنگ و معماری را از هم جدا کرد زیرا پیام معماری توسط ناظر یا بیننده اثر شکل می گیرد.
2- 1-5-2- عوامل فرهنگی موثر در شکل گیری فضای معماری
انسان در آفرینش هر فضای زیستی وحتی ابزارآلات سعی دارد درمرحله نخست به سودمندیهای مادی،
ملموس و کارکردی آن بپردازد. اما در صورت امکان به جنبههای هنری و فرهنگی فضا یا پدیدهای که خلق
میکند توجه دارد و سعی می کند که اثر یا فضا زیبا باشد. خواسته و معیارهای زیبایی شناختی انسان ثابت
نیست و به همین علت آفرینش آثار و صورتهای بدیع نیز در همه هنرها همواره ادامه خواهد یافت و در این
میان برخی الگوها پایدارتر از سایرین است. سطوح و لایههای گوناگون ارزشهای زیبایی شناختی را می
توان به سه گروه طبقه بندی کرد:
1) صورتها و ارزشهای پایدار و کهن
2) ارزشها و صورتهای نیمه پایدار و سبک
22
3) ارزشها و صورتهای زودگذر یا مد
همچنین ابداع

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدیامام صادق

Author: mitra7--javid

دیدگاهتان را بنویسید