تحقیق و پایان نامه

واکاوی تجارب زیسته دانشجویان در انتخاب مسئله رساله دکتری- قسمت ۵

مسئله در مفهوم عام موقعیتی ذهنی است که برای انسان در برابر پدیده‌های مختلف زندگی شکل می‌گیرد و او را به سوی سؤال رهنمون می‌سازد. مسئله آفرینی ذهن را می‌توان یکی از ویژگی‌های ذاتی آن دانست؛ زیرا انسان به طور طبیعی به دنبال کشف و درک بهتر پدیده‌های متنوع هستی و پیشرفت امور مرتبط با زندگی است و اساس این کشف، درک و پیشرفت بر پایه‌ی توانش مسئله آفرینی ذهن شکل می‌گیرد. نونامیکر، چن و پوردین[۲۸] (۱۹۹۱) معتقدند ماهیت مسئله پژوهش باید قلمرو حوزه مورد مطالعه، مدت زمان جهت دریافت پاسخ به آن، روش و نوع پژوهش مناسب را در خود جای دهد. از منظر علمی، مسئله پژوهشی به عنوان یک معضل عمومی و دغدغه خاطری است که از طریق پژوهش می‌تواند مرتفع گردد. یک مسئله پژوهشی باید مفاهیم و چشم‌انداز نظری پیشین را در همان زمینه مشخص و شناسایی نماید (اکانور[۲۹]، ۲۰۰۰).
بر اساس آنچه گذشت اگر انبوه اطلاعات را در ذهن پژوهشگر به توده‌های متراکم ابر تشبیه کنیم، مسئله رعد و برقی است که از تماس و برخورد این اطلاعات در ذهن پژوهشگر شکل می‌گیرد و برای او زمینه ذهنی جدیدی نسبت به اطلاعات در ذهنش پدید می‌آورد. مسئله حالت تردیدی، اثباتی، اصلاحی، ردی، ابداعی و مقایسه‌ای نسبت به دانش تخصصی پژوهشگر دارد که در ذهن او شکل می‌گیرد (قبول، ۱۳۹۰). هر مسئله به سؤال تحقیق می‌انجامد و طبیعتاً نوع سؤال به نوع مسئله بستگی دارد به عنوان نمونه اگر مسئله تحقیق مقایسه‌ای باشد سؤال تحقیق مقایسه‌ای خواهد بود مانند پژوهشگری که به دو نوع سبک تدریس آگاهی و اشراف لازم را دارد و در این حالت مسئله‌ای که به ذهن وی خطور می‌کند ناشی از مقایسه اثربخشی این دو سبک است و این مسئله به سؤالاتی مانند چیستی شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو سبک می‌انجامد. مسئله پژوهش و معیارهای مناسب جهت انتخاب آن موضوعی چالش‌برانگیز، مورد مناقشه در محافل علمی است که این امر اهمیت انجام پژوهش حاضر را دوچندان می‌نماید.
۲-۱-۲ انواع مسئله
۲-۱-۲-۱ انواع مسئله بر اساس نتایج حاصل از آن
۲-۱-۲-۱-۱ مسئله افزایشی: مسئله‌ای است که پاسخ به سؤال آن و تأیید فرضیه حاصل از آن، اطلاعاتی را به دانش موجود می‌افزاید. این افزایش می‌تواند در قالب ارائه نظریه جدید، کشف مفاهیم و دیدگاه‌های جدید متون و صاحبان آثار، تحلیل و تفسیرهای جدید و … باشد
۲-۱-۲-۱-۲ مسئله اصلاحی: مسئله‌ای است که به اصلاح پژوهش‌های پیشین می‌پردازد. در این نوع مسائل بخش‌هایی از نظریات و دیدگاه‌های پیشین مورد قبول است؛ اما پژوهشگر با بخش‌هایی از آن موافق نیست و با طرح سؤال‌های جدید با روش علمی به اصلاح آن می‌پردازد.
۲-۱-۲-۱-۳ مسئله اثباتی: در این‌گونه مسائل محقق با نتایج و نظریات موجود موافق است و بر پایه نتایج و نظریات موجود قصد دارد مصادیق جدیدی را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. حاصل پژوهش محقق در نهایت به اثبات و اتقان نظریه موجود بر اساس مصادیق جدید و یا روش‌های نو پایان می‌پذیرد.
۲-۱-۲-۱-۴ مسئله ردی: مسئله‌ای است که محقق بر آن است که نظریه و یا دیدگاه پیشین را اساساً رد نماید. در این مسائل پژوهشگر مقدمات، اطلاعات و روش تحقیق پیشین را صحیح نمی‌داند و بر آن است با طرح سؤال از منظر جدید و تشکیک در مبانی نظریات پیشین به رد آن‌ها می‌پردازد.
۲-۱-۲-۱-۵ مسئله ترکیبی: مسئله است که از انواع مسائل پیشین است. در حوزه‌های وسیع تر و گسترده‌تر مسئله تحقیق می‌تواند به صورت ترکیبی از موارد فوق باشد؛ بدین صورت که محقق نخست به رد نظریه‌های دیگران می‌پردازد؛ در بخش‌هایی آرای دیگر صاحب‌نظران را اصلاح یا اثبات می‌کند و در نهایت با ارائه نظریه جدیدی تحقیقش به افزایش دانش موجود پایان می‌دهد. (قبول، ۱۳۹۰؛ رضی، ۱۳۹۱؛ فرهنگی و صفر زاده، ۱۳۸۵).
۲-۱-۲-۲ انواع مسئله بر اساس اسم پرسشی
مسئله و سؤالات حاصل از آن بر اساس اسم پرسش به‌کاررفته در آن‌ها انواع مختلفی از مسئله و تحقیق را پدید می‌آورند. البته بررسی و تحلیل بسیاری از مسائل مستلزم تبدیل آن به مجموعه‌ای از پرسش‌های گوناگون خواهد بود؛ اما اساس نوع تحقیق و مسئله را پرسش اصلی آن روشن می‌سازد. مسائل تحقیق بر اساس اسم پرسشی که در آن‌ها به‌کاررفته شده‌اند، به انواع زیر تقسیم می‌گردند:
۲-۱-۲-۲-۱ تحلیلی: تحقیق‌هایی که مبنای آنها بر اسم پرسش «چرا» استوار است و به چرایی و تحلیل و بررسی علل مسئله می‌پردازد. این‌گونه مسائل، مسائل تحلیلی هستند.
۲-۱-۲-۲-۲ ادراکی: تحقیقی است که مبتنی بر سؤال «چیست» که به کشف مفاهیم جدید پایان می‌پذیرد. این مسائل ادراکی بر آن است، شناخت و درک بهتری از دانش پدید آید. در صورتی که مبنای این‌گونه مسائل مقایسه باشد به مسائل حاصل از آن مسائل «مقایسه ای» می‌گوییم.
۲-۱-۲-۲-۳ توصیفی: تحقیق‌های مبتنی بر سؤال «چطور، چگونه است» که به توصیف و ارزشیابی مسئله تحقیق می‌پردازد
۲-۱-۲-۲-۴ تاریخی: تحقیق‌های مبتنی بر سؤال «چه وقت» که به بررسی تاریخی مسئله تحقیق می‌پردازند، این مسائل از نوع مسائل تاریخی هستند.
۲-۱-۲-۲-۵ جغرافیایی: تحقیقات مبتنی بر سؤال «کجا» که به بررسی جغرافیا و فضای مسئله تحقیق می‌پردازد. این مسائل در حوزه‌ی مسائل جغرافیایی قرار می‌گیرد.
۲-۱-۲-۲-۶ انسانی: تحقیقاتی مبتنی بر سؤال «چه کسی» که به بررسی انسانی مسئله تحقیق می‌پردازند و بر آن است مصدر انسانی مفاهیم موجود را دریابند. این مسائل را مسائل انسانی می‌نامیم.
۲-۱-۲-۲-۷ کمی: تحقیقاتی که مبتنی بر سؤال «چند» که به بررسی کمی و آماری مسئله تحقیق می‌پردازند، این مسائل به مسائل کمی مشهورند.
۲-۱-۲-۲-۸ سنجشی: تحقیقات مبتنی بر سؤال کدام که به ارزشیابی و مقایسه مسئله تحقیق با موارد نظیر یا معیارهای از پیش تعیین‌شده می‌پردازد. این مسائل را مسائل سنجشی می‌نامیم.
۲-۱-۲-۲-۹ تحلیل اعتبار: تحقیقاتی که مبتنی بر سؤال «مال چه کسی» که به تحلیل اعتباری مسئله تحقیق می‌پردازد. این نوع مسائل را مسائل تحلیل اعتبار می‌گوییم.
۲-۱-۲-۲-۱۰ تفسیری: تحقیقاتی مبتنی بر سؤال «چه چیزی» که به تفسیر یا تأویل محتوای مسئله تحقیق می‌پردازد. از این نوع مسائل به عنوان مسائل تفسیری نام می‌بریم (قبول، ۱۳۹۰؛ رضی، ۱۳۹۱).
شکل ۲-۱ انواع مسئله (قبول،۱۳۹۰؛ فرهنگی و صفر زاده، ۱۳۸۵؛ رضی، ۱۳۹۱)
۲-۱-۳ معیارهای مسئله پژوهشی مناسب
جهان واقعی پیرامون ما مملو از مسائل ناشناخته می‌باشند که برخی از این مسائل می‌توانند مبنای پژوهش و یافتن حقیقت باشند. با توجه به تعاریفی که در بالا از مسئله پژوهش ارائه گردید و اهمیت مسئله محور بودن پژوهش، در این بخش به برخی معیارهای مسئله مناسب برای پژوهش پرداخته می‌شود. دیانی (۱۳۸۹) دو ویژگی اساسی برای مسئله پژوهش ذکر می‌کند که عبارت‌اند از:
مسئله پژوهش می‌تواند با رفتار و موقعیت انسان‌ها، سازمان‌ها و یا با وضعیت و موقعیت پدیده‌های اجتماعی و طبیعی در سطح کلان تا سطح خرد در ارتباط باشد. در عمل آنچه مسئله است بیانگر یک ابهام در رفتار یا موقعیت فرد، سازمان یا پدیده‌هاست.
برای رفع این ابهام در نوشته‌ها یا پژوهش‌های موجود چاره‌ای اندیشیده نشده است. یا درباره راه حل، تفاوت رأی وجود دارد. به تعبیر دیگر، هنگامی که بررسی منابع نتواند پاسخی مورد توافق برای برطرف کردن وضعیت نادرستی که در مسئله پژوهش منعکس‌شده است، فراهم آورد، تحقیق باید این کار بر عهده گیرد.
همچنین، به اعتقاد سلیمانی و علیشیری (۱۳۹۱) اغلب موضوع‌های پایان‌نامه‌ها تکراری و کهنه است. برای مشخص کردن موضوعات خلاقانه و رهایی از این خطا دانشجویان می‌بایست موارد زیر را در انتخاب موضوع پایان‌نامه‌ها در نظر بگیرند:
مسئله پژوهش باید بدیع بوده و دارای جهاتی از ابتکار و خلاقیت باشد.
پاسخی اساسی به نیازهای آتی یا کنجکاوی‌های بزرگ علمی فراهم آورد.
از حیطه‌ی فلسفه‌ی اجتماعی به درآید و تحقیقی جامعه‌شناختی ارائه دهد؛ به عبارت دیگر قابل بررسی علمی باشد.
از بدیهیات به دور باشد و پاسخی درست برای حل مسایل اساسی جامعه فراهم آورد.
تا آنجا که ممکن است روشن و دور از هرگونه ابهام باشد.
در انتخاب موضوع، باید اولویت‌ها در نظر گرفته شود.
نیازمندی‌های مخاطبان مورد توجه قرار دهد.
علاوه بر این، در انتخاب موضوع پژوهش، رعایت نکاتی مانند علاقه‌ی پژوهشگر، ساختارگرا بودن مسئله، آزمون‌پذیری تحقیق، مشخص بودن قلمرو شمول سؤال، نداشتن ابهام، زمان جمع‌آوری داده‌ها، نبودن دور باطل در طرح مسئله و به صرفه بودن تحقیق نیز حائز اهمیت است (ازکیا و دربان آستانه، ۱۲۲:۱۳۸۲).
اسحاقیان (۱۳۸۲) نیز دو ویژگی دیگر را برای مسئله پژوهش مورد توجه قرار داده است:
رابطه بین دو یا چند متغیر را مورد بررسی قرار می‌دهد.
دامنه موضوع پژوهش از طریق روش علمی قابل بررسی باشد.
همچنین، خاکی (۱۳۸۴) در کتاب «شیوه نامه تدوین طرح و نقد تحقیق» بیان می‌دارد تحقیق وقتی می‌تواند به درستی انجام شود که مسئله تحقیق آن به صورت یک بیانیه مسئله تحقیق[۳۰] در آمده باشد، در غیر این صورت، مسئله، حالت نشانی غلطی پیدا می‌کند که جوینده آن در نهایت، جز خستگی و هدر رفتن هزینه و زمان حاصلی نخواهد داشت. یک مسئله تحقیق باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

You may also like...