تحقیق و پایان نامه

سایت مقالات فارسی – منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) در نگاه ابن‌حنبل و ابن‌تیمیه- قسمت ۴

۱۱-۴- مفضول بودن علی (علیه السلام) نسبت به خلفای قبل: ۲۱۳
۱۲-۴- مقایسه‌ای نابجا و پاسخ آن: ۲۲۲
۱۳-۴- نظر تفریطی نسبت به فاطمه (سلام الله علیها): ۲۲۸
فصل چهارم ۲۳۰
مقایسه تطبیقی آراء ابن‌حنبل و ابن‌تیمیه ۲۳۰
در مورد منزلت اهل‌بیت(علیهم السلام) ۲۳۰
محورهای مشترک ابن‌حنبل و ابن‌تیمیه در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۳۷
۱- تثبیت تربیع و شکستن فضای سنگین عثمانیه: ۲۳۷
۲- محبوبیت و موالات اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۴۰
۳- مرجعیت علمی ‌اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۴۲
۴- طهارت اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۴۶
۵- تجلیل و تفخیم و تکریم ویژه اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۴۸
۶- تجلیل منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) در سنجه ارزیابی مخالفین: ۲۵۲
۷- لزوم تاسی به ثقل اصغر در کنار تمسک به ثقل اکبر: ۲۵۴
۸- فضیلت جهاد و شهادت: ۲۵۵
۹- افضلیت در امت: ۲۵۷
۱۰- جایگاه منحصر به‌فرد اهل‌بیت (علیهم السلام) در نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله): ۲۵۸
محورهای اختلافی ابن‌حنبل و ابن‌تیمیه در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۶۰
علل تفریط ابن‌تیمیه در مورد تعدادی از فضایل اهل‌بیت (علیهم السلام): ۲۶۴
آیا نظر اجلالی با نظر تفریطی قابل جمع است؟ ۲۶۷
جمع بندی و نتیجه گیری: ۲۶۹
منابع: ۲۷۳
مقدمه:
نقد نظرات اندیشمندان مذاهب اسلامی ‌خارج از منطق تضارب آرای روشمند موجب چند دستگی، تفرقه،‌ایجاد کینه و جدل‌‌ های بی‌حاصل در جوامع اسلامی ‌و تضعیف جایگاه مسلمین به‌عنوان امت واحد می‌شود. منطق روشن قرآن در برخورد با مخالفین به‌ویژه اهل کتاب، [۱]دعوت به همگرایی در نقاط مشترک و در عین حال نقد جدی و محترمانه عقاید آنها است.‌این منطق نیاز به‌روز و جدی مذاهب مختلف اسلامی ‌است. همگرایی حداکثری بر نقاط مشترک همانند خدای واحد، کتاب الله، پیامبر واحد، عترت، قبله واحد و منافع مشترک اسلامی ‌و مرابطه از جهان اسلام در مقابل دارالکفر و تهاجم لجام گسیخته دشمنان و نقد مودبانه و جدی مبانی و اعتقادات مختص به هر مذهب در فضای دوستانه و علمی ‌و مجادله به احسن[۲] برخاسته از شیوه قویم اسلامی‌ و سنت‌ پیشوایان است. اگر این منطق روشن فراموش شود تلاش مسلمین در پروژه ضروری وحدت اسلامی ‌و پاسداری از عقاید و تبیین اندیشه‌های دین حنیف قرین توفیق نخواهد بود. پیش فرض منطق گفتگو، استماع و شنیدن هدفمند گفتار دیگران و تلقی کامل و همه جانبه ادعای طرف مقابل و تعقل پیرامون آن و گزینش احسن بر اساس آن است.[۳]‌این منطق روشن و تعالی بخش قرآن است. به‌کارگیری‌این شیوه موجب رفتار عقلانی و انعطاف در برخورد با دیگران می‌گردد. برد باری و شنیدن سخن دیگران مورد توصیه اکید قرآن است.
در تحقیق پیش رو تلاش شده از ‌این منطق قرآنی و پیشوایان دینی در نقد و تحلیل دیدگاه دو نفر از علمای حنابله در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) استفاده شود و از پیش داوری‌های خارج از روش گفتگوی علمی ‌و نگاه‌های متصلب فرقه‌ای اجتناب گردد.‌این تحقیق دارای دو ویژگی اصالت و ابداع است.
اندیشه‌ها و نگاه خاص دو عالم حنبلی ابن‌حنبل (۲۴۱-۱۶۴) و ابن‌تیمیه (۷۲۸-۶۶۱) در مورد جایگاه و منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) در‌‌این پژوهش با روش تحلیل و تطبیق و انتقاد مورد بررسی قرار گرفته است.
احمد بن حنبل به‌عنوان یکی از ائمه چهارگانه اهل‌سنت‌ مقبولیت خاص و ممتازی در بین اهل‌سنت‌ و حنابله دارد و ابن‌تیمیه در بخشی از جهان اهل‌سنت‌ و جریان سلفی دارای جایگاه ویژه‌ای است. بررسی نظرات علمی‌ و منصفانه ‌این دو عالم حنبلی سلفی در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام) به‌ایجاد فضای گفتگوی علمی‌ و همگرایی منطقی، کمک شایان توجهی می‌کند.
مواضع مثبت ابن‌حنبل در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام) مورد وفاق است و مناقشه جدی پیرامون آن وجود ندارد، هر چند تاکنون کار علمی ‌جدی توام با تحلیل و انتقاد، پیرامون آن نشده است. در ‌این پژوهش، اهتمام جدی وجود دارد محورهای نگاه ابن‌حنبل به جایگاه و منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) با توجه به رویکرد معرفتی و الزامات و مقدورات مذهبی و کلامی‌ او استخراج و دسته بندی شده و با روش تحلیل و انتقاد مورد بررسی قرار گیرد.
خلف ادعایی او ابن‌تیمیه دیدگاه خاص و چند بعدی به اهل‌بیت (علیهم السلام) دارد و به‌دلیل شیوه خاص و رویکردهایش مواضع متفاوتی را در جهان اسلام برانگیخته است. در جهان تشیع به‌دلیل مواضع تفریطی او در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام) دیدگاه توام با نفرتی نسبت به او وجود دارد و به‌همین دلیل در اغلب آثار منتشر شده جنبه‌های اثباتی و بیان تکریم آمیز و پراجلال او مورد توجه واقع نشده است. به‌نظر می‌رسد عدم توجه به‌این جنبه نقص مهمی ‌را در تحقیقات موجود رقم زده و ‌این بعد از دیدگاه او مغفول مانده است. در پژوهش حاضر به هر دو بعد رویکردی او توجه شده و امکان جمع آنها بیان گردیده است. در بخش اجلال و تکریم هر دو عالم حنبلی همگرا هستند. برجسته نمودن ‌این جنبه از نگاه احترام آمیز به اهل‌بیت (علیهم السلام)، ضمن حصول هدف توسعه‌ای از‌این پژوهش و نمایاندن نقاط مغفول مانده در این مورد، به‌هدف کاربردی تحقیق در تمرکز بر اهداف مشترک و‌ ایجاد فضای سالم گفتگو برای شنیدن حرف طرف مقابل کمک شایان توجهی می‌کند. به‌طور مسلم همگرایی در مورد اهل‌بیت (علیهم السلام)، منجر به تقلیل فضای تقابل خصمانه و تلطیف روابط خواهد شد، زیرا داشتن علایق مشترک به همدلی و کم شدن فاصله‌ها منتهی می‌گردد.
۱- تبیین مسئله:
اهل‌بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به‌دلیل انتساب شرفی به آن حضرت (صلی الله علیه و آله)، وجود خصلتهای ممتاز و ادامه دهنده خط پیامبر(صلی الله علیه و آله) در اندیشه متفکرین مسلمان جایگاه ویژه‌ای دارند. نحوه برخورد و رویکرد به اهل‌بیت (علیهم السلام) پایگاه و جایگاه افراد را در اسلام مشخص می‌کند.
تفسیر روشن و پرده برداری از اندیشه‌های دو عالم تاثیر گذار حنبلی که بستر رشد سلفیگری است در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام) ضرورت دارد. در خصوص ابن‌حنبل تاکنون غیر از نقل احادیث‌ایشان در مناقب آن حضرات کار تحقیقی جدی صورت نگرفته و بر مواضع وی، بخشی نگری و نگاه فرقه‌ای سایه افکنده است. موضع او با توجه به الزامات کلامی، فرقه‌ای و رویکرد معرفتی، کمتر مورد اهتمام محققین قرار گرفته است.
ابن‌حنبل یکی از ائمه چهار گانه فقهی و از محدثین مشهور اهل‌سنت‌ و از قطبهای فکری آنها، در کتب خود همانند المسند و فضائل الصحابه و مطالب منقول در کتب تاریخ و سیر، نگاه اجلالی و تثبیتی و احترام آمیز به‌اهل‌بیت (علیهم السلام) دارد و فضایل و مناقب متعددی از آن حضرات نقل نموده است. از آنجائی که احادیث منقول وی خصوصا در المسند گزینش شده از صدها هزار حدیث است، می‌توان نتیجه گرفت تمام فضایل منقول مورد تایید ‌ایشان است.
نقصان روش ابن‌حنبل در مورد منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام)‌این است که او فراتر از نقل مفاد احادیث نمی‌رود و درایه الحدیث ‌ایشان قابل اصطیاد نمی‌باشد. تمحض نظر در کتابهای حدیثی ‌ایشان تا حدودی شیوهای خنثی را افاده می‌کند.
اگر چه ابن‌تیمیه مطالبی دارد که خواننده را آزرده می‌کند اما نگاه کلی وی به اهل‌بیت (علیهم السلام) اجلالی و تثبیتی است و یافته‌های ‌این تحقیق نظریه نصب و تنقیص را تایید نمی‌کند اما او برای مقابله با اندیشه‌های جامعه شیعه و ویژگیهای فردی و ممشای شخصی سخت گیرانه غیر منعطف خود، به‌صورت موردی گرفتار جدلهای بی حاصل و تفریط در حق اهل‌بیت (علیهم السلام) شده است. موضع تفریطی ابن‌تیمیه نسبت به اهل‌بیت (علیهم السلام) در مقایسه با حجم و کیفیت موضع اجلالی ‌ایشان کم است. حتی در احترام و تجلیل از اهل‌بیت (علیهم السلام) در مواردی نسبت به احمد بن ‌حنبل بحثهای مفصل تری بیان نموده است.
رجحان رهیافت ابن‌تیمیه به ابن‌حنبل در موضوع منزلت اهل‌بیت (علیهم السلام)، بیان صریح و بی پرده نظرات خود است. او بر خلاف ابن‌حنبل در متن نصوص توقف نمی‌کند و نظر خود را بیان می‌نماید. با فرض خدشه در روایات قابل استناد، عقیده شخصی او از حیث انتساب مخدوش نمی‌گردد.
در مورد ابن‌تیمیه حساسیت ویژه‌ای وجود دارد. بی پروایی او در بیان اعتقادات و مواضع تند شیعه ستیز او موجب انعقاد یک اجماع در طرد و رفض او در جوامع علمی‌ شیعه شده است. از‌ این منظر، در قضاوتهایی که در باره‌ این عالم حنبلی صورت گرفته بخشی نگری و نگاه گزینشی حاکم است و تمام آثار او مورد توجه واقع نشده است.

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

You may also like...