فایل های دانشگاهی

ارزیابی تاثیر کارآفرینی روستایی در توسعه روستای کندلوس و منطقه پیرامون- قسمت ۳

  • توسعه دارای ابعاد مادی و معنوی است. نه تنها رفع فقر و محرومیت و ارتقای سطح مادی زندگی، بلکه ارتقای سطح مادی زندگی، بلکه ارتقای فرهنگ و شعور اجتماعی یا کیفیت زندگی را در بر می گیرد.
  •  تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

  • توسعه یک مفهوم ارزشی است و در تعریف آن باید به شرایط جامعه مورد نظر توجه داشت، به عبارت دیگر توسعه را باید تعریف بومی کرد(جمعه پور، ۱۳۸۹: ۵۵).

 

توسعه روستایی

 

اصطلاحاتی چون توسعه روستایی و عمران روستایی، که از سال های ۱۹۵۰ به بعد مطرح شده اند، با وجود تفاوت لغوی با یکدیگر، همگی به تغییر در جنبه های مختلف زندگی روستایی و پیشرفت مناطق مذکور با تاکید بر ارتقای کیفیت زندگی مردم روستایی اشاره دارند(زمانی پور،۱۳۷۳: ۴۳). مفهوم توسعه روستایی در چهارچوبی متفاوت و گسترده به کار برده می شود و تعریفی جامع که همه اهل فن و افراد صاحب نظرآن را بپذیرند، ارائه نشده است. برخی آن را همانند توسعه ملی می دانند که بر مکان محدودتر ی(روستا) تاکید دارد(دیاس و دیگران،۱۳۶۸: ۷۳).
اگر هدف توسعه را به طور مشخص رهایی از چنگال فقر و کاهش سطح آن از طریق ایجاد اشتغال برای تهیدستان شهری و روستایی، تامین حداقل نیازهای اساسی قابل قبول برای همه، بالا بردن بهره وری، تساوی بیشتر بین حوزه های جغرافیای و در میان طبقات اجتماعی و اقتصادی، تمرکز زدایی و مداخله مردم در تصمیم گیری، تاکید بر اعتماد به نفس جمعی و ملی و توازن و بهبود کیفیت محیط زندگی تعریف کنیم، جامعه و مناطق روستایی یکی از کانون های مهم برای برآوده ساختن این اهداف خواهد بود و توسعه روستایی به اهداف کلی توسعه در سطح ملی خواهد داشت.
عکس مرتبط با اقتصاد
توسعه روستایی بخش مهمی از فرایند توسعه ملی به ویژه در کشورهای در حال توسعه را به خود اختصاص می دهد. اگر قرار است توسعه انجام گیرد و مستمر باشد باید اعم از مناطق روستایی و به طور اخص از بخش کشاورزی آغاز شود. مسائل فقر گسترده، نابرابری در حال رشد و بیکاری فزآینده تماما ریشه در رکود و سیر قهقرایی زندگی اقتصادی مناطق روستایی دارد(جمعه پور، ۱۳۸۹: ۵۶).
توسعه روستایی بنا بر تعریف بانک جهانی یک استراتژی برای بهبود وضع زندگی اقتصادی و اجتماعی گروه مشخصی از مردم که همان روستاییان فقیرند، طراحی می شود و در پی گسترش منافع توسعه در بین افرادی است که در نواحی روستایی به دنبال امرار معاش هستند(حیدری، ۱۳۷۴: ۲۳). یعنی فقرای روستایی از نظر بانک جهانی، کشاورزان خرده پا، اجاره نشین و خوش نشین ها را شامل می شوند(مطیعی لنگرودی، ۱۳۸۲: ۶۰). توسعه روستای به معنای وسیع کلمه علاوه بر دگرگونی روش های تولید و سازمان های اقتصادی جامعه(مهندسین مشاورDHV، ۱۳۷۱: ۶۲)، برقراری تعادل اجتماعی و اقتصادی(هاگ، ۱۳۶۸: ۵۴)، توزیع عادلانه منابع مادی و غیر مادی(حیدری ساربان، ۱۳۸۲: ۶۲)،نوکردن جامعه روستایی، خارج کردن آن ها از حالت انزوا، پیوند دادن آنها با بخش های مدرن اقتصاد ملی شامل تغییر و تحول در مناسبات اعضای جوامع روستایی، بینش ها و گرایش های نظری غالب روستاییان نسبت به کار و زندگی و به طور کلی استفاده بهینه از منابع طبیعی و انسانی، فناوری، تسهیلات زیربنایی، بهداشتی و فرهنگی، سیاست ها و برنامه های دولت به منظور تشویق و تسریع رشد اقتصادی در مناطق روستایی جهت ایجاد اشتغال و بهبود کیفیت زندگی روستایی برای ادامه زندگی و پایدار ی حیات است(مطیعی لنگرودی و شمسایی، ۱۳۸۸: ۲۴).
با توجه به تعاریف و دیدگاه های مختلف در مورد مفهوم توسعه و توسعه روستایی می توان بر این نکته تاکید کرد که توسعه روستایی باید دارای خصوصیات زیر باشد:

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

 

 

    • توسعه باید تغییری در جهت بهبود شرایط برای اکثریت مردم باشد.

 

    • مردمی که از توسعه سود می برند باید بیش از مردمی باشند که از آن متضرر می شوند.

 

    • توسعه باید دست کم مردم را نسبت به تامین حداقل نیازهای زندگی یا نیازهای ضروری زندگی مطمئن سازد.

 

    • توسعه باید باعث تشویق خوداتکایی شود.

 

    • توسعه باید با نیازهای مردم در هماهنگی و مطابقت داشته باشد.

 

    • توسعه باید بهبود طولانی و مستمر را به ارمغان آورد.

 

  • توسعه نباید باعث تخریب محیط زیست طبیعی شود.
  • عکس مرتبط با محیط زیست

 

بنابراین هر الگوی نظری یا عملی که بتواند مجموعه خصوصیات مورد اشاره را در کنار هم تامین کند حداقل دستیابی به تعداد بیشتری از این خصوصیات را مورد نظر داشته باشد، می تواند الگوی مناسب تری در رسیدن به اهداف توسعه باشد(جمعه پور، ۱۳۸۹: ۵۹).

 

توسعه پایدار

 

جهان کنونی در اثر رشد اقتصادی نا متعادل، صنعتی شدن شتابان، گسترش تجارت، شهرگرایی و رشد فزآینده جمعیت به ویژه در کشورهای در حال توسعه، با بحران های بزرگی در زندگی طبیعی و اجتماعی روبه رو شده است. پیامدهای منفی یک قرن رشد اقتصادی و جمعیتی، به بروز آلودگی های شدید محیط زیست طبیعی و اجتماعی، اتلاف و نابودی منابع حیاتی، نابرابری های منطقه ای، افزایش نابرابری طبقاتی، آشفتگی ها و بحران های اجتماعی و اختلال و بی توازنی در سازوکارهای هستی انجامیده است.
از دهه ۱۹۸۰ به بعد، به دلیل بحران های شدید زیست محیطی نظیر تغییرات آب و هوایی، از میان رفتن بخش اعظم جنگل ها، مراتع و منابع آب و خاک، نازک شدن لایه اوزون و نظایر آن، نظریه توسعه پایدار مورد توجه مجامع جهانی قرار گرفته و تاکید شده است که الگوها و سیاست های موجود توسعه، پاسخگوی نیازها، ویژگی ها و ضرورت های حیات انسان نیست و نگرش جهان درباره رشد و روند توسعه باید تحول یابد. از آن زمان در کنفرانس های بین المللی، صاحب نظران، کارشناسان و سیاست مداران درباره مفهوم پایداری توسعه به بحث و گفتگو نشستند و حاصل این گفت و گوهای بین المللی، پیدایش دیدگاهی جدید درباره توسعه پایدار بود که بی شک پاسخگوی نیازها، مسائل و مشکلات جهان امروز است.
از دیدگاه توسعه پایدار، اگر هدف از توسعه، گسترش امکانات و بهبود شرایط کیفیت زندگی انسان هاست، این امر نه تنها درباره نسل کنونی بلکه برای نسل آینده نیز مدنظر قرار می گیرد. معنای توسعه پایدار، تنها حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی نیست بلکه مفهومی نو از توسعه و رشد اقتصادی است، رشدی که بدون تخریب منابع طبیعی و برهم زدن تعادل زیست محیطی، عدالت و امکانات زندگی را برای تمام مردم جامعه اعم از شهری، روستایی و عشایری و نه فقط قشرهای محدودی از جامعه فراهم می آورد(ازکیا و غفاری، ۱۳۸۴: ۲۲).
در توسعه پایدار، کانون توجه، انسان، محیط زیست و استفاده بهینه از منابع است. توسعه پایدار، توسعه ای است که نه تنها رشد متعادل و مداوم اقتصادی را فراهم می آورد. بلکه منافع به دست آمده را منصفانه و عادلانه توزیع می کند، به جای راندن مردم به حاشیه زندگی، آنها را از قدرت و توانایی های بالا برخوردار می کند و سرانجام، توسعه پایدار به گونه ای است که افزون بر گسترش عرصه انتخاب ها و فرصت ها، با تجهیز امکانات و تمهید وسایل، مشارکت اردادی مردم، به ویژه محرومان، جوانان و زنان، آنها را در تصمیم گیری های موثر در زندگی در اولویت قرار می دهد(همان ۲۵).
توسعه پایدار با در نظر داشتن عدالت درون نسلی و بین نسلی، همه نسل های کنونی و آتی را توانا می کند و بهترین استفاده از توانایی های بالقوه را ممکن می سازد. افزون بر این، کاهش فقر(فقرزدایی)، یکپارچگی اجتماعی، یگانگی ملی، مشارکت آگاهانه در تمام عرصه ها، تامین امکانات زندگی مطلوب و عادلانه برای همه مردم و همه نسل ها، تجدید حیات و بهسازی محیط زیست، حفظ و حراست از منابع طبیعی و در یک کلام امنیت پایدار انسانی، بالاترین اولویت را در برنامه ها و پروژه های توسعه داراست(همان ۲۷).
به طور کلی توسعه پایدار برای پاسخگویی هم زمان به نیازهای اساسی زیر است و شاخص های آن برای شناسایی ابعاد توسعه با توجه به رویکرد توسعه پایدار و جنبه های مختلف، مورد تاکید در این تئوری است:

 

 

    • تلفیق حفاظت منابع طبیعی و توسعه.

 

    • تامین نیازهای اساسی انسان.

 

    • رسیدن به برابری و عدالت اجتماعی.

 

    • فراهم آوردن امکانات برای خودمختاری اجتماعی و تنوع فرهنگی.

 

    • حفظ پکپارچگی بوم شناختی.

 

  • رشد مستمر و متوازن اقتصادی و همگن و سازگار با محیط زیست(ازکیا و همکاران، ۱۳۸۷: ۲۴۶).

 

توسعه پایدار روستایی
بر اساس گزارش برانت لند، توسعه پایدار عبارت است از: « توسعه ای که نیازهای کنونی جهان را تأمین کند، بدون اینکه توانایی نسلهای آینده را در برآوردن نیازهای خود به مخاطره افکند»( برنامه عمران سازمان ملل متحد، ۱۳۷۷). کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه نیز توسعه پایدار را چنین تعریف می کند:« جریان تغییری در استفاده از منابع، هدایت سرمایه گذاری ها، سمت گیری توسعه فناوری و به طور کلی، تغییر نهادی است که با نیازهای حال و آینده سازگار باشد»( نصیری، ۱۳۷۹). همچنین، به تعبیر سازمان بهره وری آسیا، توسعه پایدار راهبردی است برای ارتقا ی بهره وری و عملکرد زیست محیطی در راستای« توسعه همه جانبه» اجتماعی و اقتصادی، و هدف آن ارتقای مستمر کیفیت زندگی انسان است(APO,2005).
سازمان جهانی خواربار و کشاورزی(فائو) نیز متأثر از تعریف کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه، توسعه پایدار را چنین تعریف می کند:« توسعه پایدار عبارت است از مدیریت و حفظ منابع پایه طبیعی و هدایت تغییرات فناور ی و سازمانی به گونه ای که احتیاجات حال و آینده انسان را تأمین و برآورده سازد. توسعه پایدار موجب حفاظت زمین، آب، گیاه، و منابع ژنتیکی حیوانات می شود؛ از لحاظ زیست محیطی،
مخرب نیست؛ از لحاظ فنی، مناسب و از نظر اقتصادی و اجتماعی، قابل قبول است»( World Bank, 2005).
بر اساس نظریه ای که در برنامه محیطی سازمان ملل متحد ارائه شده، مفهوم ارائه شده، توسعه پایدار دربرگیرنده جنبه های زیر است:

 

 

    • کمک به تهیدستان، زیرا برای آنها راهی جز تخریب محیط زیست باقی نمی ماند؛

 

    • توجه به تفکر خودی در چارچوب محدودیتهای منابع طبیعی؛

 

    • توجه به مؤثر بودن توسعه با به کارگیری ویژگیهای اقتصادی و غیرسنتی؛

 

    • در نظر گرفتن موضوعات مهم فناوری، بهداشت و مسکن مناسب برای همه؛

 

  • درک واقعیتی مبنی بر نیاز به انگیزه مردم محوری(Tolba,1984).

 

جمع بندی تعاریف و برداشتهای مختلف از توسعه پایدار نشان می دهد که توسعه پایدار مفهومی ثابت و ایستا نیست بلکه حرکتی مستمر و رو به تحول از انطباق وسازگاری است که طی آن، بهره برداری از منابع برای سرمایه گذار ی ها و جهت گیری توسعه فناوری به گونه ای صورت می گیرد که بتوان پاسخگوی نیازهای بالقوه و بالفعل انسان بود. در این مفهوم، انسان در مرکز و محور توجه قرار گرفته است و همه ابعاد زندگی بشر را در بر می گیرد(Adams,1990).
بنابراین، منظور از توسعه پایدار تنها حفاظت از محیط زیست نیست بلکه مفهومی جدید از توسعه اقتصادی و اجتماعی است، توسعه ای که عدالت و امکانات زندگی را برای تمامی مردم جهان مد نظر قرار می دهد( Dixon,1991).
در ۱۹۹۱ ، فائو و دولت هلند بیانیه ای مشترک با عنوان« بیانیه و دستورالعمل دن بوش در ارتباط با اقدام برای توسعه کشاورزی و روستایی پایدار» را منتشر کردند که بر اساس فراخوان این بیانیه، باید استفاده گسترده و بیش از حد جهان صنعتی از منابع تجدیدناپذیر، آلودگی محیط زیست و مشکلات ناشی از مواد زائد صنایع، مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها، و ایجاد نظام های تولیدی ناپایدار دستخوش تغییرات و تعدیلات اساسی می شد. همچنین، در این بیانیه، تمهیدات لازم برای هشت برنامه بین المللی پیش بینی شده بود.
فصل ۱۴ از دستوالعمل ۲۱ مربوط به توسعه پایدار دربردارنده مجموعه تدابیر و تمهیداتی است که به طور کلی، اساس و محور توسعه کشاورزی و روستایی پایدار را تشکیل می دهند و موارد زیر را شامل می شوند:

 

 

    • تبیین و تدوین یک چارچوب سیاست گذاری ملی منسجم و همه جانبه کهتعدیل های ساختاری، یارانه ها و مالیات ها، قوانین و مقررات، انگیزه ها و پاداش ها، فناوری ها، تجارت خارجی، گرایش ها ی جمعیتی و دیگر عوامل تأثیرگذار درکشاورزی را مورد ملاحظه جدی قرار می دهد؛

 

    • ایجاد ظرفیت های انسانی و نهادی، و زمینه سازی برای تصمیم گیری مقتدرانهروستاییان و در کنار آن، آموزش مهارت های لازم در زمینه مدیریت منابع به آنها؛

 

    • توسعه فنون کشاورزی مانند استفاده از کود سبز، تناوب زراعی، مدیریت تلفیقی آفات و تغذیه تلفیقی نباتات زراعی به منظور کاهش استفاده از کودهای شیمیایی و سموم گیاهی؛

 

    • بهسازی وضعیت امور زیربنایی مانند اعتبارات، صنایع تبدیلی، خدمات روستایی همراه با توسعه صنایع روستایی و دیگر زمینه های اشتغال از جمله فرصت های شغلی خارج از مزرعه؛

 

    • محافظت و استفاده عقلایی از زمین، آب و منابع ژنتیک حیوانی و گیاهی؛

 

  • به کارگیری سیاست هایی در راستای تولید انرژی تجدیدشونده، و زمینه سازی و تشویق و تبلیغ برای استفاده تلفیقی از انرژی های فسیلی و تجدیدشونده(کریم و هاشمی، ۱۳۸۸).

 

همچنین، در دستورالعمل ۲۱ درباره توسعه پایدار، اینگونه آمده بود که موفقیت در گرو مشارکت مردم روستانشین از جمله زنان، تفویض اختیارات لازم به سطوح محلی، تغییر نقش دولت در راستای اتخاذ سیاست های مطلوبتر در زمینه اختصاص منابع، دسترسی به زمین زراعی، تقویت تحقیقات کشاورزی دولتی با تأکید و اهمیت بیشتر برای دانش و روش های بومی و محلی و نظایر آن است(شفرد، ۱۳۷۹).
پس از آن، فائو به عنوان« سازمان راهبر بین المللی» تعیین شد تا از انجام این تغییر رهیافت ها در پیکره نظام تشکیلاتی سازمان ملل اطمینان حاصل شود. افزون بر تدوین راهبردهای مشترک در درون سازمان ملل، فائو اغلب با همکاری سازمان های بین المللی برنامه هایی را در برخی از کشورهای در حال توسعه آغار کرد(سازمان برنامه و بودجه،۱۳۷۴).
با توجه به اهمیت رهیافت توسعه پایدار روستایی، تاکنون تعاریف و برداشت هایی مختلف از آن ارائه شده است، که از جمله اند:« توسعه پایدار روستایی رهیافتی برای توسعه است که در آن، کارآیی، عدالت وپایداری با هم تلفیق شده اند، به گونه ای که کارآیی متضمن استفاده بهینه از منابع، عدالت متضمن فقرزدایی و کاهش شکاف بین فقرا و ثروتمندان، و هدف از پایداری نیز پایداری معیشت با حفظ امرار معاش آینده از طریق حفظ منابع طبیعی باشد»( Brouwer, 2004: 47).

 

مولفه های توسعه پایدار روستایی

 

برای رسیدن به توسعه پایدار، توجه به چند مؤلفه اساسی در دستور کار« نشست سران زمین» قرار گرفت که انسان در رأس آنها قرار دارد؛ این مؤلفه ها عبارتند از:

 

 

    • انسان(تأکید بر رفتار اجتماعات محلی).

 

    • محیط زیست(شامل عناصر بوم شناختی پایه).

 

  • زنان(به مثابه نیمی از جمعیت).

You may also like...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *