منبع مقاله درباره شاهنامه فردوسی، ایران باستان، شاهنامه ی فردوسی، ادب فارسی

دانلود پایان نامه

3-1-1 کارکرد اسطوره 19
3-1-2 ریشه یابی واژه اسطوره 20
3-1-3 اسطوره در شاهنامه 21
3-1-4 ارتباط اسطوره با گونه های روایی دبگر 22
3-2 حماسه 22
3-3 نماد و ارتباط آن با اسطوره 24
3-3-1 نماد در شاهنامه 25
3-3-2 رمز 26
فصل چهارم:گیاهان و جانوران نمادین در شاهنامه
4-1- بخش جانوران 29
4-1-1 سیمرغ 29
4-1-2 اسب 37
4-1-2-1 ارتباط اسب شاهنامه با باورهای اساطیری 38
4-1-2-2 نماد اسب در شاهنامه 43
4-1-3 گاو 49
4-1-3-1 گاو نماد ماه 49
4-1-3-2 گاوهای اساطیری در ایران باستان 51
4-1-3-3 نماد گاو در شاهنامه 54
4-1-4 اژدها 56
4-1-4-1 اژدها در اساطیر و باورها 56
4-1-4-2 اژدها در باورهای حماسی و شاهنامه 57
4-1-5 کرم هفتواد 62
4-1-6 شیر 63
4-1-7 فیل 65
4-1-8 میش 65
4-1-9 گور 66
4-1-10 هما 68
4-1-11 آله یا عقاب 69
4-1-12 خروس 69
4-1-13 مرغ سبز 69
4-2-1 خاستگاه اسطوره ای گیاه 70
4-2-2 توتم گیاهی 72
4-2-3 درخت در شاهنامه 73
4-2-3-1 گیاه سیاووشان 74
4-2-3-2 درخت سرو 75
4-2-3-3 گیاه هوم 77
4-2-3-4 درخت چنار 81
4-2-3-5 درخت نارون 82
4-2-3-6 درخت گز 83
4-2-3-7 درخت سماروغ 84
4-2-3-8 درخت سخنگو 85
نتیجه گیری 86
منابع و مأخذ 88
Abstract: II

چکیده
نماد با ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه آدمی در ارتباط است، باورها و اعتقادات انسان بدوی برای انسان متمدن امروز در قالب نمادها به حیات خود ادامه داده است. نمادها و سمبل های هر قوم و ملتی در دل اسطوره های کهن آن قوم جای دارد. نمادهای اساطیری، زبان رازناک و رمزآلود اسطوره ها هستند و مفاهیم عمیق و ریشه دار آن ها را باز می نمایانند.
شاهنامه ی فردوسی همچون درخت تنومندی ریشه در باورها و اساطیر کهن این مرز و بوم دارد و انعکاس دهنده ی روشن نمادهای رمزی اسطوره ها و کهن الگو های ایران باستان است. برای شناخت نمادهای شاهنامه می بایست لایه های ژرف و درونی اسطوره های آن را کاوید و بررسی کرد. در باورهای اساطیری عناصر طبیعت همگی به گونه ای نمادین اند و بیانگر هویتی هستند که ریشه در آیین ها و رفتارهای مردمان باستان دارد. گیاهان و جانوران نیز مانند سایر عناصر طبیعت، دارای ارزشی نمادین هستند و بخشی از عناصر سازنده ی نمادهای اساطیری را در شاهنامه تشکیل می دهند که در این پژوهش به آن ها پرداخته شده است. پژوهش حاضر بر پایه ی منابع کتابخانه ای نگاشته شده است.
واژگان کلیدی: فردوسی، شاهنامه، اسطوره، نماد، گیاهان، جانوران

مقدمه
تجلی اسطوره و اساطیر فرهنگ ایرانی درشاهنامه یکی از مباحث زیربنایی این اثر ارزشمند است و حکیم فرزانه ی توس، چه ماهرانه تار و پود کتاب گرانقدر خود را با زیور فکر و اندیشه، به اسطوره ها تنیده است. شاهنامه فردوسی تداعی فرهنگ کهن و ارزشمند ایران باستان است و با شناخت اسطوره ها ی آن می شود به آیین و فرهنگ و باورهای کهن این مرز و بوم دست یافت و آن ها را لمس کرد. فردوسی مضامین اساطیری را با حفظ فرهنگ اصیل ایرانی جاودانه می کند و به تاریخ نگاری اساطیری می پردازد، اگرچه امروز، محققان و تحلیل گران، شاهنامه را به سه دوره ی اسطوره ای، پهلوانی و تاریخی تقسیم کرده اند، اما این تقسیم بندی شاید در نظر خود فردوسی نبوده است، در شاهنامه اسطوره از تاریخ جدا نیست، درست است که اسطوره تاریخ نیست ولی تاریخ را هم بیان می کند. شناخت اسطوره های کهن شاهنامه در واقع شناخت یک تمدن باستانی است که دارای دوره های متفاوت و متعدد است، شاهنامه مانند یک گنجینه مهم، فرهنگ یک ملت را ثبت و جاودان کرده که در آن حتی از هزاره های متمادی قبل از دوره ی مادها و پیش از تاریخ گرفته تا دوره های خیلی جلوتر ثبت شده است. شاهنامه در اصل اثری حماسی است که بر اصل اسطوره استوار است و مضامین اسطوره ای را مورد توجه قرار می دهد، در ورای داستان های آن حقیقتی نهفته است و این اسطوره است که حقیقت را از میان توهمات و رویاهای جمعی بیرون می کشد. اسطوره به مانند حلقه ای ما را به باورها و اعتقادهای پیشینیان وصل می کند و ما به واسطه اسطوره به ریشه های باستانی و هویت ملی خویش پی می بریم. هرچند انسان معاصر اساطیر را باور ندارد و آن ها را خرافه می پندارد، اما زیر ساخت ژرف ترین لایه های ذهنی او از کهن الگوهای اساطیر سرزمینش نشأت گرفته است. این که در تمامی فرهنگ ها و اقوام، آداب و رسوم هایی هستند که دلیل وجود آن ها مشخص نیست اما انسان ها به آن معتقدند، خود دلیلی بر این است و بیانگر این مسأله است که آیین و باورهای کهن پیشینیان، برای دوره ی متمدن امروز، به شکل نمادها و سمبل ها سر بر آورده و نهادینه شده اند. مفاهیم عمیق و ریشه دار اسطوره ها به واسطه همین نمادها بازتاب داده می شوند. بررسی اساطیر و سمبل های یک ملت ما را از نوع نگاه آن ملت به پدیده های عالم آفرینش آگاه می سازد و شناخت آن ها، کلیدی برای شناخت فرهنگ ها و تمدن ها است. همه ی آیین ها و سنت ها یک بن و ریشه اسطوره ای دارند یعنی اول اسطوره بوده اند و بعدها تبدیل به آیین و سنت و سمبل شده اند. شاهنامه فردوسی در زیر ساخت داستان های خود شبکه ی پیچیده ای است از نمادهای اساطیری و از آن جا که یک اثر حماسی اساطیری است، همه ی اسطوره ها در آن شکلی نمادین بیان شده اند. آن چه در این جستار مورد بحث است بررسی و تحلیل نمادین اسطوره های گیاهان و جانورانی است که در شاهنامه آورده شده اند و در بردارنده ای رازها و رمزهای گوناگون اساطیری هستند. در دیدگاه انسان ابتدایی، جهان پیرامون وی جاندار و صاحب شخصیت ان
سانی قلمداد شده است. در کهن ترین اسطوره ها و افسانه های هند و اروپایی و هند و ایرانی عناصر طبیعت و موجودات دارای قدرت مرموزی هستند و بر اساس نقشی که در نظام کیهانی و آفرینش دارند دارای کارکردهای نمادینی می شوند که متناظر است با نیروهای قدسی و قابلیت های فراطبیعی که ذهن بشر بدوی در وجود آن ها فرافکنی کرده است. در فرهنگ های اساطیری، رابطه ی انسان با حیوان و گیاه، همانند ارتباط او با دیگر عناصر طبیعت، در هاله ای از ابهام و قداست ذهنی فرو رفته است و از آن جا که اصل مشترک بین همه اقوام از دیروز تا امروز اعتقاد به جاندار یا شئ مقدس است، حیوانات و گیاهان نیز از روزگاران کهن برای انسان مقدس بوده اند و درقبایل بدوی به عنوان توتم ستایش و پرستش می شده اند. در ژرف ترین لایه های اسطوره، خدایان قبل از اینکه نقش انسانی بگیرند در هیأت حیوانات تجسم می یافته اند و در نظر انسان بدوی، حیوانات به مراتب اسرارآمیزتر از انسان بوده اند. از طرفی نقش نباتات، به ویژه درختان نیز در حیات آدمی، نقشی پر اهمیت و اثرگذار بوده است. همین امر باعث شده که اسطوره ها و باورهای آیینی و رمزآلود بسیاری در خصوص این پدیده ها از جانب بشر ساخته و پرداخته شود. در بینش و باور اساطیری و در ضمیر ناخودآگاه انسان بدوی، هستی درخت با جان و جوهر آدمی گره می خورد و پیوندی پایدار و دیرینه می یابد که بر همه جوانب زندگی او سایه افکن می شود. نکته ی قابل تعمق در این باره آن است که گیاه در اساطیر، هرگز و تنها یک درخت یا گیاه نیست بلکه معنایی دارد که دلالت بر واقعیتی متعالی و مقدسِ نهفته در آن می کند و همین امر باعث می شود انسان بدوی برای آن ارزشی ماورایی قایل شود و چنین بپندارد که با متوسل شدن به آن می تواند شاهد تحقق آرزوهایش باشد و از حیاتی آسوده بهره مند گردد. و این باور و ارزشمندی شاید بازتاب تصور و انگاره هایی باشد که بر پایه ی آن، انسان بدوی، درخت را منزل گاه خدایان و روان در گذشتگان می پنداشته و بر این باور بوده که روح انسانی قادر است پس از مرگ در عنصری مقدس و مورد احترام همچون گیاه، ادامه ی حیات بدهد.
لازم به ذکر است، ابیاتی را که از کتاب شاهنامه فردوسی در این پژوهش به کار برده ام، مربوط به متن کامل ( شاهنامه فردوسی، 1387، تصحیح ژول مول ) می باشد، نحوه ی ارجاع ابیات، به صورت ( ش/ شماره صفحه / شماره بیت ) ذکر شده است که « ش » علامت اختصاری شاهنامه می باشد. یادآوری می کنم شمارش ابیات، در همان داستان مربوطه صورت گرفته است

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد دربارهفضایل اخلاقی، تحصیلات تکمیلی، ماتریس ریسک

فصل اول
کلیات

1-1 بیان مسأله
شاهنامه ی فردوسی، ارزنده ترین اثر حماسی ادب ایران است. این اثر سترگ و گرانسنگ نه تنها از جهت حماسی کم نظیر است بلکه در بردارنده ی فرهنگ و تمدن ایران باستان است و دایره المعارفی است که تمام دست آوردهای فرهنگی و فکری پیشینیان ما را در بر دارد. حکیم فرزانه توس رویدادها و حوادث حماسی را به گونه ای بسیار هنرمندانه و در اوج مهارت و هنر شاعری سروده است. بخش اساطیری شاهنامه بنا به طبیعت و سرشت آثار حماسی و اسطوره ای به صورت نمادین بیان شده است.
عناصر طبیعت، شخصیت ها، گیاهان، جانوران و ….، هر یک در رویدادهای شاهنامه به شکلی نمادین بیانگر برداشت ها و نگرش های پیشینیان می باشند. از دیدگاه جهان بینی آنان، هر یک از این عناصر، مفاهیم و مضامین ویژه ای را منتقل می کنند. در این پژوهش بررسی و تحلیل نمادین گیاهان و جانوران در بخش اساطیری شاهنامه مورد توجه می باشد. جانوران و گیاهان با چهره ای نمادین در بردارنده ی رازهاو رمزهای اساطیری هستند. در شاهنامه جانورانی از قبیل: سیمرغ، همای، اژدها، گاو، اسب، گور، میش و …..، و همچنین گیاهان و درختان، دارای ارزشی نمادین هستند و در این جستار تحلیل و بررسی می شوند و رسالت نمادین آن ها برای خوانندگان شناسانده می شود.
1-2-سوالات تحقیق
حال این سوالات پیش می آید؟
– آیا شناخت اسطوره و نماد به فهم بیشتر مفاهیم شاهنامه می انجامد؟
– هر کدام از گیاهان در بخش اسطوره ای شاهنامه دربرگیرنده ی چه پیام و مضمون و مفهومی هستند؟
– جانوران در بخش اسطوره ای شاهنامه نماد چه مفاهیمی هستند؟
– آیا میان مفاهیم نمادین و نیازهای انسان ارتباطی وجود دارد؟
1-3- اهمیت و ضرورت پژوهش
با توجه به جایگاه و اهمیت شاهنامه فردوسی در فرهنگ ادب فارسی و مفاهیم و حکمت های نهفته در درون جملات و ابیات آن، شناساندن ابزارهای فهم و بیرون کشیدن این مفاهیم از دل اسطوره ها و نمادها بسیار لازم و ضروری می نماید. آگاهی از شناخت نمادها و ساختار آثار اسطوره ای برای فهم عمیق این آثار لازم است، یکی از ضرورت های انجام چنین پژوهش هایی، پرداختن به این رسالت مهم است.
1-4-جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق
با توجه به اینکه فهم درست شاهنامه در گرو درک نمادین عناصرو شخصیت های آن است و این پژوهش هم به تحلیل و بررسی نمادین گیاهان و جانوران به صورت ویژه می پردازد، لذا می تواند اثری تازه با یافته های نو باشد.
1-5- اهداف پژوهش
– آشنایی بیشتر و عمیق تر با شاهنامه فردوسی
– شناخت اسطوره و نماد و رابطه میان آن دو
– بررسی و تحلیل نمادهای شاهنامه
– ارائه اثری بسامان از شناخت نمادین گیاهان و جانوران در شاهنامه
1-6-پیشینه پژوهش
در خصوص شناخت اسطوره و نماد و آثار اسطوره ای، اثرهای بسیاری در ادب فارسی به انجام رسیده است از جمله: چشم اندازهای اسطوره ا
ز میرچا الیاده، ترجمه جلال ستاری، دانش اساطیر از روژه باستید، ترجمه جلال ستاری، پژوهشی در اساطیر ایران و همچنین از اسطوره تا تاریخ آثار زنده یاد مهرداد بهار. و در مباحث اسطوره شناسی شاهنامه نیز به آثاری چون: نهادینه های اساطیری در شاهنامه فردوسی از دکتر مهوش واحددوست و مازهای راز اثر دکتر کزازی و …..، می توان اشاره کرد. در این پژوهش به صورت ویژه فقط به بررسی نمادین گیاهان و جانوران پرداخته می شود.

مطلب مشابه :  مقاله رایگان دربارهارتباطات بین سازمانی

فصل دوم
درباره فردوسی و شاهنامه

2-1- درباره شاهنامه
در کیش و آیین باستانی ایرانیان باور بر این بوده که امشاسپندان جاودانه هماره نگاهبان این مرز و بوم و فرهنگ و تمدن آن بوده و خواهد بودو بر پایه همین باور و از بخت بلند ایرانیان خجسته کودکی از تبار دهقانان در روستای« تابران» توس چشم به زندگی گشود که فروهر مقدس زبان پارسی در تن و جان این کودک نهفته بود

Author: yazoa

دیدگاهتان را بنویسید