دانلود پایان نامه درمورد اجتماعی و فرهنگی، کیفیت محیط، جوامع انسانی

دانلود پایان نامه

و خلاقیت هنرمند از یک سو به تاریخ و فرهنگ طراحی در یک جامعه و از سوی دیگر به
توانایی های فردی و ابداع مشخص هنرمند بستگی دارد. این عامل به نحوی به آگاهیهای هنری و غنای
فرهنگ طراحی و تبادلات فرهنگی و هنری یک جامعه با جامعه های دیگر ارتباط دارد. به عبارت دیگر
ابداع و خلاقیت هنرمند در خلاء صورت نمی پذیرد، بلکه در بستری اجتماعی- تاریخی تحقق میپذیرد که
بر محتوا و شکل اثر هنری تاثیر می گذارد (دیبا، 378 1).
2- 1-6- انحطاط معماری ایران
خصوصیات فرهنگی هر عصری را میتوان در معماری آن شناخت، زیرا وقتی معماری تحت تاثیر شرایط
متفاوت یک دوره بوجود آید مثل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و … به محض به وجود آمدن
میتواند مستقل و زنده شناخته شود و صفاتی مخصوص را به خود بگیرد. وقتی اثرات بوجود آورنده یک
اثر (معماری) از بین بروند آن معماری ممکن است به حیات خود ادامه دهد. حال اگر عوامل بوجود آورنده
مطابق با خواستارهای فرهنگی باشد آن معماری ریشهای عمیق میگیرد و اگر آن عوامل ناپایدار باشند
معماری فاقد حیات میشود و عوامل جدید آن را از میان بر میدارند.
تحولات قرن حاضر موجب دگرگونی و تغییراتی در بین برخی جلوههای زندگی و فرهنگ جامعه شد.
حرکت و روند معماری سنتی بازایستاد و از طرفی به علت سرعت وقوع تحولات فرصت تطابق با فرهنگ
را پیدا نکرد. در حالیکه تحولات در کشورهای اروپایی گام به گام صورت گرفته بود و آنها تا حد زیادی
تغییرات را به راحتی جایگزین کردند. حال اگر برای دوباره جان گرفتن فرهنگ و معماری کشورمان عوامل
اساسی آن شناخته شوند و جان بگیرند، به حیات خود ادامه خواهند داد. معماری فقط مجموعهای از
سبکها و فرمها نیست و حتی کاملاً با شرایط اجتماعی و اقتصادی خود را مشخص نمیکند، بلکه
مجموعهای از اینهاست (داراب، 378 1).
معماران گذشته ما انسانهای چند بعدی بودند که به همه ی علوم زمان خود از جمله ریاضیات، هندسه،
نجوم، طب وساختمان سازی تسلط داشتند و بالتبع از همه دانش خود در جهت ایجاد بنایی که شایسته
زندگی انسانها باشد استفاده می کردند، این بزرگان همواره به این نکته توجه داشتند که معماری و
ساختمان سازی باید مطابق با هویت و اصالت و سنت های غنی ایران زمین باشد. بطوریکه زمانی که
معماری جدا از فرهنگ و سنت جامعه و کشوری بررسی و اجرا گردد انحطاط معماری آغاز خواهد شد.
23 شکل 2-4 1: عمارت ذوالفقاری، زنجان (پلان این بنا ایرانی و سبک ساختمانی آن از بناهای گوتیک اروپایی تقلید شده است)
در کشور ما نیز متاسفانه با آن همه سوابق درخشان فرهنگی، انحطاط در معماری مصادف با شروع انقلاب
صنعتی در غرب آغاز گشت، تبادل فرهنگی بین ایران و غرب و تقلید سبکهای غربی در جامعه تاثیرات خود
را در همه شئون به نحو نامطلوبی بجای گذاشت به گونه ای که بر معماری، این ظریف ترین هنر انسانی هم
اثرات خود را عیان ساخت (قصری و خسروی، 382 1).
تحولاتی که از آغاز قرن حاضر شروع شد، موجب گسیخته شدن رشته های استوار بین برخی از مظاهر و
جلوههای زندگی با فرهنگ جامعه شد و در نتیجه روندی از مظاهر تمدن و فرهنگ غرب اقتباس شده بود و
روز به روز گستردهتر میشد. معماری سنتی نیز از حرکت باز ایستاد و پیش از آنکه فرصت و امکان انطباق
با تکنولوژی و شرایط جدید را بیابد مورد بیتوجهی قرار گرفت.
در نتیجه گیری از مطالب بالا در مورد فرهنگ و معماری می توان گفت (دیبا، 378 1):
) فرهنگ، حلقه واسط است بین هدف (کمال طلبی) و برنامه (هنر، علم، مذهب).
) فرم معماری بارزترین شاخصه تاثیرپذیری معماری از فرهنگ است.
. در وفاداری به فرهنگ و هنر یک سرزمین حفظ و تکرار اشکال گذشته مورد نظر نبوده و در
طراحی و هنر، نگاه پویا و خلاق از ضرورتهای اولیه متقدم به شمار میاید.
. معماری انتقال دهنده معنی است نه شکل
م ملحوظ داشتن عوامل بنیادی، فرهنگی و هنری در بنا، یک اثر ساختمانی معمولی و بی روح را به
سوی یک معماری کامل و شاخص سوق میدهد. اثری که آرمانها، تاریخ و فرهنگ، ذوق و اندیشه
و هنر یک جامعه در آن نهفته است به موازات این بینش توجه به واقعیتها و ضرورتهای
24
ساختمان و عملکرد نیز موجب نوعی تعالی در بیان معمار گردیده و پیام معماری در این مرحله
آشکار خواهد شد.
2-2- حس مکان
با توسعه جوامع انسانی و تغییر شیوه زندگی و سکونت مردم، توجه معماران، طراحان و برنامه ریزان به
کیفیت فضاها و محیطهای ساخته شده افزایش یافته و نقش طراحی به عنوان ابزاری برای شکل دادن به
محیط زندگی و پاسخ گویی به توقعات و نیازهای انسان اهمیت بیشتری یافته است و پژوهشهای زیادی
درباره چگونگی تأثیر متقابل محیط یا فضای ساخته شده بر ذهنیات و رفتارهای انسان، انجام شده است.
پژوهشهای انجام شده نشان می دهد که محیط علاوه بر عناصر کالبدی شامل پیامها، معانی و رمزهایی
است که مردم بر اساس نقش ها، توقعات، انگیزهها و دیگر عوامل آن را رمزگشایی و درک
میکنند و در مورد آن به قضاوت میپردازند این حس کلی که پس از ادراک و قضاوت نسبت به محیط
خاص در فرد به وجود می آید حس مکان نامیده می شود که عاملی مهم در هماهنگی فرد و محیط ،
باعث بهره برداری بهتر از محیط، رضایت استفاده کنندگان و در نهایت احساس تعلق آنها با محیط و
تداوم حضور درآن می شود (فلاحت، 385 1).
یکی از معانی مهم و موثر در ارتباط انسان و محیط که مورد توجه طراحان بوده است، حس تعلق می باشد.
در روش های
طراحی محیطی، تعریف مشخص و معینی از این معنا و عناصر تشکیل دهنده آن ارائه
نگردیده است. یکی از معانی مهم در ارتقاء کیفیت محیط های انسانی، حس تعلق به مکان است. این حس
که عامل مهم در شکل گیری پایه های ارتباطی استفاده کنندگان و محیط می باشد، نهایتاً منجر به ایجاد
محیط های با کیفیت نیز خواهد بود (فروزنده و مطلبی، 390 1).
2-2-1- معنای حس مکان
اولین شرط بحث در مورد حس مکان آشنایی کامل با واژه مکان است . هر شیئی متعلق به جایی است و هر
کاری در محلی انجام می شود. اما منظور از مکان، مفهوم مجرد و کلامی آن، به معنی یک جا نیست. اشیا
گوناگون و رفتارهای مختلف احتیاج به مکان های متفاوت دارند. مکان، جا یا قسمتی از فضا است که از
طریق عواملی که در آن قرار دارند صاحب هویت خاصی شده است. فضا را می توان جابجا کرد اما
جابجایی مکان امکان ندارد. هر شیئی در یک مکان قرار دارد و طبعا نیازمند فضا می باشد.
در فرهنگ لغت جغرافیایی آکسفورد واژه مکان نقطه ای خاص در سطح زمین است که محلی قابل شناسایی
برای موقعیتی است که ارزش های انسانی در آن شکل گرفته است.
25
بمانیان و محمودی نژاد (387 1) ، مکان را واجد خصیصههایی می دانند که به شرح زیر میباشد:
• روح مکان
• مکان و زمان
• مکان و جامعه
• ریشه در مکان
رلف1 مکان را ترکیبی از اشیاء طبیعی و انسان ساخت، فعالیت ها (عملکرد) و معانی می داند که تجربه آن
میتواند در مقیاس وسیع از یک اتاق کوچک تا یک قاره را در بر داشته باشد. از نظر وی مکان شامل سه
خصوصیت محدوده کالبدی، فعالیت ها و معانی می باشد که آن را از حالت یک فضا خارج و به یک مکان
با یک تجربه ذهنی برای فرد تبدیل می کند.
کارمونا2 در کتاب ارزشمند خود مکان را در یک مثلث سه قطبی حاصل برآیند سه عامل فعالیت، فرم و
تصور فردی میداند (ثلاثی، 387 1). شکل 2-5 1: مدل مفهومی مکان و اجزاء آن (فروزنده و مطلبی، 390 1)
مکان را می توان از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار داد. برای نمونه از لحاظ مقیاس می تواند بسیار
بزرگ باشد (کشور- شهر)، اندازه متوسط (محله) داشته باشد یا حتی کوچکتر (خانه) باشد. آنها میتوانند
ملموس یا سمبولیک، تجربه شده یا تجربه نشده، شناخته یا ناشناخته باشد. در افراد مختلف، روابط
حاصل از ارتباط با مکانهای متنوع حس های متفاوت از هم ایجاد می کند. که به ویژگی های فیزیکی،
اجتماعی و فرهنگی آن مکان مرتبط است (نگین تاجی، 389 1).
تحقیقات به عمل آمده نشان می دهد که هرچه مدت ارتباط افراد با یک مکان بیشتر می شود، به همان
نسبت شناخت و ادراک انسان ها از آن مکان افزایش یافته و امکان ایجاد حس تعلق درمحیط نیز افزایش
مییابد (فروزنده و مطلبی، 390 1).
1
Edward Charles Relph
2
Matthew Carmona
26
کریستین نوربرگ شولتز1، معمار پدبدار شناس معروف، هدف از معماری را ایجاد فضای مرکز یا فضای
هستی که در آن فرد خود را با محیط تطبیق داده و با آن هم ذات پنداری می کند اعلام می دارد (فلاحت،
.(1 385
حس مکان به آن حسی که فرد از قرار گرفتن در مکان بدست می آورد گویند که در افراد از یک مکان
متفاوت است. محیط مصنوع، شبکه ای پیچیده از روابط متنوعی است که نه تنها بین افراد با همدیگر
بلکه بین افراد و محیط نیز رخ می دهد. زمانی که ارتباط انسان و محیط مبتنی بر تجربه ای برای انسان
باشد، محیط به مکان تبدیل می شود. این ارتباط بدین معنی است که مکان یعنی یک بخش از تجربه
محیطی، همراه با همگرایی شناخت ها، تأثیرات و رفتارهای افرادی که با آنها زندگی می کنند. جامعه بر
اساس حس مشترکی که نسبت به یک مکان پیدا می کند، نسبت به کیفیت محیطی مکان قضاوت می کند و
بر مبنای همان ویژگی قابلیت زندگی و مکان را در خود می سنجد. حس مکان محور فهم طراحی است.
طراح باید خواسته های مردم را کشف کرده و حس مکان را بدست آورد تا قادر به طراحی شود. حس
مکان باعث هماهنگی و کارکرد مناسب فضای معماری و انسان، و عاملی برای احساس امنیت، لذت و
ادراک عاطفی افراد می باشد و به هویتمندی افراد و احساس تعلق آنها به مکان کمک می کند محیط
مصنوع، شبکه ای پیچیده از روابط متنوعی است که نه تنها بین افراد با همدیگر بلکه بین افراد و محیط
نیز رخ می دهد. زمانی که ارتباط انسان و محیط مبتنی بر تجربه ای برای انسان باشد، محیط به مکان
تبدیل می شود. این ارتباط بدین معنی است که مکان یعنی یک بخش از تجربه محیطی، همراه با
همگرایی شناخت ها، تأثیرات و رفتارهای افرادی که با آنها زندگی می کنند (نگین تاجی، 389 1).
در واقع حس مکان به معنای ادراک ذهنی مردم از محیط و احساسات کم و بیش آگاهانه آنها از محیط خود
است که شخص را در ارتباطی درونی با محیط قرار می دهد، به طوری که فهم و احساس فرد با زمینه
معنایی محیط پیوند خورده و یکپارچه می شود.این حس عاملی است که موجب تبدیل یک فضا به مکانی
با خصوصیات حسی و رفتاری ویژه برای افراد خاص می گردد. حس مکان علاوه بر این که موجب
احساس راحتی از یک محیط می شود ، از مفاهیم فرهنگی مورد نظر مردم، روابط اجتماعی و فرهنگی
جامعه در یک مکان مشخص حمایت کرده و باعث یادآوری تجارب گذشته و دست یابی به هویت برای
افراد می شود.
1
Christine Schultz Norbrg
27 جدول 2-3: تعریف حس مکان از دیدگاه بزرگان علوم (فلاحت، 385 1) انسان شناس (ستا لو) تعلق به مکان ورای تجربیات احساسی و قابل درک و شامل اعتقادات فرهنگی و فعالیتهایی است که انسان را به محیط پیوند میدهد. روانشناس (فریتز استیل) روح مکان ت
رکیب ویژگیهایی که به یک موقعیت مکانی، شخصیت خاص میدهد. جغرافیدان (توان) احترام به مکان زنجیر محکمی بین فرد و مکان است. تعهد به محیط حسی زیبایی شناسانه، لمس کردنی و احساسانه است. معمار منظر (جان جکسن) حس مکان، حسی است که فرد در نتیجه یک اتفاق یا سنت در درون خود میسازد و با حس بازیابی و خواندن دوباره وقایع، نگهداری میشود.
2-2-2- ارتباط بین فرهنگ و ایجاد حس مکان
برداشت کلی حاصل از تعاریف حس مکان نشان می دهد که حس مکان حاصل ارتباط درونی انسان،
تصورات ذهنی او و ویژگی های محیطی است. این مفهوم از یک سو ریشه در تجربه های ذهنی همچون
خاطره، سنت، تاریخ، فرهنگ، اجتماع و غیره دارد و از سوی دیگر متأثر از زمینه های عینی و بیرونی در
محیط مانند طرح، منظره، بو و صدا است که نشان می دهد حس مکان مفهومی پیچیده از احساسات انسان
نسبت به محیط است و در اثر انطباق و استفاده انسان از مکان به وجود می آید، به این معنا که حس مکان
امری از پیش تعیین شده نبوده بلکه از تعامل انسان با مکان زندگی روزمره ایجاد می شود (ضرابیان و منعام،
.(1 387
2-2-3-

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلمات کلیدیمدیریت کیفیت، کیفیت جامع، مدیریت کیفیت جامع، تخصیص منابع

Author: mitra7--javid

دیدگاهتان را بنویسید